“Werk aan de winkel”: het reflectierapport gelezen vanuit de uitvoering

Op 10 maart 2026 is het tweede reflectierapport van de Evaluatiecommissie Omgevingswet aan de Tweede Kamer aangeboden, onder de titel Werk aan de winkel. De commissie constateert dat de doelen van de wet nog niet zijn bereikt: vergunningverlening kost meer tijd dan voorheen, de integrale aanpak komt nog moeizaam van de grond, en de digitale ondersteuning sluit nog niet overal aan bij wat gebruikers ervan verwachten.

Voor wie in de uitvoering werkt, bevat het rapport weinig verrassingen. Dat is ook niet zo gek: een stelselwijziging van deze omvang kost jaren, en de organisaties die eraan werken doen dat naast de gewone winkel die gewoon openblijft. Interessanter dan de constatering is daarom de vraag wat een bevoegd gezag er in de komende periode mee kan.

De 2032-termijn komt in beeld

Het meest richtinggevende punt is de kanttekening bij 1 januari 2032, de datum waarop gemeenten hun omgevingsplan op orde moeten hebben. De commissie acht die termijn, gezien de complexiteit van de opgave, voor veel gemeenten weinig realistisch.

Dat is vooral een reden om de opgave anders te knippen. In de organisaties waar ik meekijk, zie ik het verschil vaak zitten in de aanpak: een omgevingsplan dat wordt behandeld als één groot project dat ooit af moet zijn, wordt zwaar door zijn eigen omvang. Een omgevingsplan dat in afgebakende wijzigingen wordt opgebouwd — per thema, per gebied, per beleidsdoel — levert onderweg iets op wat minstens zo waardevol is: routine in de keten. Die routine bepaalt uiteindelijk het tempo, meer dan de planning op papier.

Digitalisering: waar de invloed zit

De commissie is ook kritisch op het digitale stelsel, met name op gebruiksvriendelijkheid en op de volledigheid van de juridische informatie in de viewer. Bij die conclusie past een nuance die in de praktijk goed nieuws is.

Een groot deel van wat gebruikers als “het DSO” ervaren, is niet landelijke techniek maar lokale inhoud. Of een vergunningcheck een begrijpelijke vraag stelt, hangt af van de vragenboom die het bevoegd gezag heeft ingericht. Of de regels op de kaart kloppen, hangt samen met de kwaliteit van de annotaties in het omgevingsplan. Of de juiste regel bovenkomt, hangt af van hoe werkingsgebieden zijn getekend.

Daarmee zijn de landelijke voorzieningen niet af — daar wordt terecht aan doorgewerkt. Maar het betekent wel dat een organisatie zelf meer aan de ervaren kwaliteit kan doen dan vaak wordt gedacht, en dat is een prettiger vertrekpunt dan wachten op een volgende release.

Drie stappen die weinig kosten

Kijk eens naar uw eigen loket vanuit de positie van een initiatiefnemer: van vraag tot antwoord, zonder voorkennis. Dat levert binnen een uur een concrete lijst op. Leg naast de juridische kwaliteit van het omgevingsplan een tweede maatstaf: is het uitlegbaar in het loket? En organiseer de terugkoppeling — vragen die bij de balie of het KCC binnenkomen zijn de goedkoopste verbeterinformatie die er is, zolang iemand ze structureel verzamelt.

Hoe Fast-Fox hierbij kan helpen

Dit is het type vraagstuk waar Fast-Fox dagelijks mee bezig is. Concreet doen we dat op drie manieren:

• Doorlichting en advies. Een compacte analyse van hoe uw organisatie er in de uitvoering van de Omgevingswet voor staat — proces, techniek en loket in samenhang — met een prioriteitenlijst die uitvoerbaar is naast het lopende werk. Meestal een kwestie van enkele dagen, niet van maanden.
• Meekijken in de keten. Van besluit tot publicatie tot weergave in het loket, inclusief de toepasbare regels. Vaak is één sessie met de betrokken collega’s genoeg om te zien waar het klemt en wie wat kan oplossen.
• Kennisoverdracht en begeleiding. Trainingen en werksessies voor de mensen die het werk doen, en het stimuleren van regionale samenwerking — omdat dezelfde vraag zelden bij één organisatie tegelijk speelt.

Herkent u het beeld uit het rapport in uw eigen organisatie, en wilt u vrijblijvend sparren over waar te beginnen? Neem gerust contact op.